foto: meisjes voor het schoolbord in een grid van balletjes
Leer voor je leven

Nog een keer: Gretige lezers

Nog een keer: Gretige lezers

Steeds opnieuw word ik geconfronteerd met de vraag van leerkrachten hoe zij ongemotiveerde lezers kunnen uitdagen om toch te gaan lezen. In de vorige blog beschreef ik al het belang van een uitnodigende omgeving. In deze blog wil ik me richten op de rol die de leerkracht inneemt.

In de praktijk hoor en zie ik dat veel leerkrachten vrij lezen inzetten om kinderen voldoende leeskilometers te laten maken.  Vrij lezen is in dit geval: “Als je klaar bent met je werk, mag je verder lezen in jouw leesboek”.  Feitelijk min of meer een bezigheidstherapie om de kinderen aan het werk te houden.

De leerlingen die de oefening in het lezen het meest nodig hebben komen hier echter vaak niet aan toe, omdat zij door hun lage leessnelheid ook voor de rest van hun werk meer tijd nodig hebben.  De betere lezers en goede leerlingen ervaren geen uitdaging meer in deze aanpak en haken af. Immers, het lezen wordt niet gewaardeerd en het krijgt van de leerkracht geen aandacht.  Feitelijk geeft de leerkracht de kinderen geen stimulans om te lezen. Wat helpt dan wel? In elk geval een leerkracht die bewust nadenkt over manieren waarop hij/zij kinderen aan het lezen krijgt. En natuurlijk door zelf rolmodel te zijn….. Een gemotiveerde leerkracht die zelf tijdens het stillezen gaat zitten lezen en laat zien dat hij/zij geniet van het lezen van een boek.

lezen_blog_2_nog_een_keer_gretige_lezers_4256_03

Wat is nou dat verschil tussen stillezen en vrij lezen? Stillezen is een gerichte, didactische activiteit met een begin en een einde. Bij de start van het stillezen introduceert de leerkracht een boek, vertelt haar ervaringen met dat boek en leest eventueel een pakkend stuk voor. Vervolgens vraagt zij aan kinderen of zij zich kunnen herkennen in het gedeelte van het verhaal, of ze soortgelijke ervaringen hebben of zelf een boek hebben gelezen over een zelfde soort thema. Kortom, een boek wordt niet als vanzelfsprekend genomen maar de leerkracht geeft oprechte aandacht aan een boek en betrekt kinderen hierbij. Naast de eigen introductie van de leerkracht waarbij zij de ene keer een gedeelte uit een boek voorleest, de volgende keer aandacht vraagt voor een artikel in de krant, haar lievelingsstrip introduceert, is het van belang dat de leerkracht bij het afsluiten van het stilleesmoment ook kinderen uitdaagt om hun leeservaringen te delen.

Aidan Chambers heeft in zijn boek “De Leesomgeving” (nu opgenomen in zijn nieuwe versie “Leespraat”) al veel aandacht gegeven aan het belang van de uitnodigende omgeving  waarin iets te kiezen valt, het lezen zelf en het delen van ervaringen. In zijn boek vertelt Chambers dat naast het uitdagend aanbieden van veel verschillende boeken en leesmaterialen  het ook belangrijk is om aandacht te geven aan het moment van lezen zelf. Verschillende prikkelende leesvormen introduceren heeft een versterkend effect op de leesmotivatie. Door de variatie in werkvormen en leesvormen, denk hierbij aan theaterlezen, radiolezen, cafélezen, tutorlezen, duolezen etc.,  worden leerlingen steeds op een andere uitdagende manier geprikkeld om tot lezen te komen. Door de juiste combinatie van leesvormen en werkwijzen te kiezen, kan de leerkracht de wauw-factor creëren bij leerlingen: Jippie, we mogen lezen! Het is van belang om een Pavlov-reflex te creëren waardoor leerlingen bij het woord lezen meteen op het puntje van hun stoel gaan zitten en vol enthousiasme uitkijken naar wat komen gaat. 

Deze aandacht voor leesvormen en leespromotie is op veel scholen nog niet voldoende ontwikkeld en dat is terug te zien in het geringe enthousiasme bij de leerlingen. De leerkracht zal zich moeten realiseren dat wat jij als leerkracht uitstraalt, hetgeen is wat je terugkrijgt. Dus als kinderen niet enthousiast zijn voor het lezen zou je als leerkracht meer moeite moeten kunnen doen om hen enthousiast te krijgen. Je zult het belang van leesbevorderende activiteiten en leespromotie serieus moeten nemen.

Een van de meest ondersteunende aspecten hierbij is dat naast het kunnen kiezen uit een prachtig breed scala aan leesboeken en voldoende tijd om op prettige wijze te kunnen lezen, er ook ruimte moet zijn om de leeservaringen te delen. Menig leerkracht vind het van belang dat kinderen “iets doen” na het lezen van een boek. Het boekverslag is dan een veel gebruikte werkvorm. Echter, een boekverslag maken is vaak dodelijk voor de leesmotivatie en sluit helemaal niet aan bij de natuurlijke behoefte van kinderen. Als ik op scholen met leerkrachten in gesprek ga over de boeken die hen bijzonder geraakt hebben, dan is iedereen bereid om daar uitgebreid over  te vertellen. Je ziet het ook in de koffiekamer. Als een leerkracht in het weekend een mooi boek heeft gelezen dan vertelt hij daar op maandagochtend spontaan over  aan zijn collega’s. Heb je iets moois gelezen dan wil je erover vertellen. Ik denk dat er weinig tot geen leerkrachten zijn die enthousiast worden van het idee om een boekverslag te maken over een boek dat zij gelezen hebben…….! En toch vragen wij dat wel van onze leerlingen.  Het zou natuurlijk veel slimmer zijn om aan te sluiten bij de natuurlijke behoefte van kinderen en hen de kans te geven om te vertellen over hetgeen hen boeit en heeft geprikkeld in het gelezen boek. Je zou als leerkracht kunnen nadenken over andere vormen van boekverwerking waarbij steeds het delen van leeservaringen centraal staat: het gezamenlijk maken van een muurkrant over een boek, het inrichten van een tentoonstelling over een gelezen onderwerp, het organiseren van een boekenkring rondom een bepaalde schrijver, het inzetten van de boekenroddel waarin kinderen met elkaar mogen ‘roddelen’ over de boeken die ze hebben gelezen of het inrichten van een verteltafel over het gelezen boek om aan de hand daarvan het verhaal met de andere leerlingen te bespreken en hen enthousiast te maken voor dat boek.  Enthousiaste lezers creëer je zelf door hen de kans te geven ervaringen te delen en door de inzet van verschillende leesvormen en boekverwerkingsactiviteiten die aansluiten bij de behoeften èn belevingswereld van kinderen. Als leerkracht kun je hierin daadwerkelijk het verschil maken!

Deel deze pagina op Google Plus Deel deze pagina op LinkedIn